FernUSG en online coaching: wat fitnesscoaches moeten weten

Geldt de FernUSG voor online fitnesscoaching?

Mogelijk wel. Het Duitse Bundesgerichtshof (BGH) besliste op 12.06.2025 (III ZR 109/24) dat het Fernunterrichtsschutzgesetz (FernUSG, de Duitse wet ter bescherming van afstandsonderwijs) ook geldt voor online coaching en mentoring, ook als de klant ondernemer is, en dat een contract zonder toelating van de ZFU nietig is. Volgens juristen kunnen fitnessprogramma's met kant-en-klare video's, schema's en check-ins waarbij de klant vragen kan stellen daaronder vallen, pure 1-op-1-livesessies eerder niet; een uitspraak specifiek over fitnesscoaching is er nog niet.

Stand oktober 2026. Dit artikel gaat over Duits recht en is relevant als je klanten in Duitsland coacht, ook vanuit Nederland of België. Het is geen juridisch advies. Of jouw aanbod afstandsonderwijs is, kan alleen een advocaat zeggen aan de hand van je contract.

Wat de wet onder afstandsonderwijs verstaat

De definitie staat in §1 lid 1 FernUSG. Afstandsonderwijs (Fernunterricht) is daarin de contractueel afgesproken, betaalde overdracht van kennis en vaardigheden, waarbij docent en leerling overwegend ruimtelijk gescheiden zijn en het leerresultaat wordt gecontroleerd. Alle kenmerken moeten samen aanwezig zijn. Het BGH past de wet inmiddels uitdrukkelijk toe op digitale aanbiedingen.

Dat laatste kenmerk is voor coaches de echte verrassing. Veel coaches dachten dat er zonder examens of toetsen geen controle van het leerresultaat was. Volgens de samenvatting van advocatenkantoor Noerr vindt het BGH de mogelijkheid om in meetings, per e-mail of op een forum vragen te stellen al voldoende.

Het arrest van 12 juni 2025 in het kort

De zaak ging niet over fitness, maar over businessmentoring met de naam "Finanzielle Fitness" van 9 maanden voor 47.600 €. De aanbieder had geen toelating. Het BGH verklaarde het contract nietig en de deelnemer kreeg alles terug. Een vergoeding voor al geleverde diensten is er volgens de uitleg van de IHK Karlsruhe alleen als de klant aantoonbaar iets heeft bespaard.

Drie punten uit het arrest raken fitnesscoaches direct:

• De wet beschermt niet alleen consumenten. Ook als je ondernemers coacht, bijvoorbeeld binnen een bedrijfsvitaliteitsprogramma, is ze van toepassing.
• Opgenomen livecalls gelden volgens de duiding van Noerr als asynchroon, dus eerder als afstandsonderwijs.
• Het gevolg staat in §7 FernUSG: zonder toelating volgens §12 is het contract nietig. Daarmee staat je honorarium op losse schroeven.

Live of opgenomen: het arrest van februari 2026

Met een volgend arrest van 05.02.2026 (III ZR 137/25) trok het BGH volgens advocatenkantoor Cornea Franz een grens: puur live-onderwijs in twee richtingen, dus via video met directe feedback, is geen ruimtelijke scheiding in de zin van de wet. Bij gemengde aanbiedingen beslist de inhoud van het contract.

Voor fitnesscoaches is dit het belangrijkste onderscheid. Een coach die elke sessie live via video begeleidt en daarbij corrigeert, zit in een andere positie dan een coach die een schema in de app zet, techniekvideo's aanbiedt en één keer per week check-ins beantwoordt.

Welke aanbiedingen geraakt kunnen worden

De tabel hieronder is een inschatting op basis van de arresten, zoals juristen die maken. Het is geen uitspraak over fitnesscoaching en vervangt geen toetsing van je contract.

Wat ik in de praktijk vaak zie: coaches noemen hun aanbod in de verkoop een "opleiding" of "academy", omdat dat hoogwaardig klinkt, en leveren daarna vooral individuele begeleiding. Zulke woorden kunnen het aanbod richting kennisoverdracht duwen. De contracttekst en de verkooppagina beschrijven het best wat je echt doet.

Wat nietigheid voor jou als coach betekent

Neem een eenvoudig rekenvoorbeeld. Online coaching kost in Duitsland meestal 80 tot 250 € per maand, zoals een overzicht van Coachway laat zien. Een klant die 12 maanden lang 150 € betaalt, heeft je 1.800 € overgemaakt. Is het contract nietig, dan kan hij dat geld terugvragen, en jij moet aantonen wat hij door je coaching heeft bespaard om iets te mogen houden. Bij 20 klanten gaat het al snel om bedragen van vijf cijfers.

Het risico is niet dat elke klant morgen zijn geld terugvraagt. Het risico is die ene ontevreden klant die na het programma juridisch advies vraagt. Wie de FernUSG kent, staat sterk in de onderhandeling.

Je opties als je aanbod geraakt kan worden

1. Toelating bij de ZFU onderzoeken. Bevoegd is de Staatliche Zentralstelle für Fernunterricht (de Duitse centrale toelatingsinstantie voor afstandsonderwijs). Kosten en behandeltijd hebben we niet betrouwbaar gevonden; vraag het daar direct na voordat je gaat plannen.
2. Het aanbod op live richten. Als de hoofdprestatie echte livebegeleiding in twee richtingen is en het contract dat zo beschrijft, ziet de situatie er na het arrest van 2026 anders uit. Of dat bij jouw mix van livecalls en app-inhoud genoeg is, is een vraag voor de advocaat.
3. Contract en verkooppagina eerlijk formuleren. Beschrijf wat je levert: individuele begeleiding, schema's opstellen, live-afspraken. Geen opleidingstermen als je geen opleiding aanbiedt.
4. Fysieke onderdelen benutten. Wie toch al ter plaatse traint, kan hybride pakketten bouwen waarin het online deel de fysieke training aanvult. Hoe zulke modellen eruitzien, lees je in het artikel over hybride personal training.
5. Juridisch laten toetsen. Voordat je een nieuw programma verkoopt of bestaande contracten omzet. Hoe je omgaat met contracten die al lopen, hoort in hetzelfde gesprek.

Eén optie staat bewust niet op de lijst: de mogelijkheid tot vragen schrappen. Volgens het BGH is de mogelijkheid om vragen te stellen al genoeg als controle van het leerresultaat. En coaching zonder vragen is geen coaching meer.

Oostenrijk en Zwitserland

Een toelatingswet die overeenkomt met de Duitse FernUSG hebben we voor Oostenrijk en Zwitserland niet gevonden. Dat betekent niet dat er daar geen regels voor online coaching gelden; het betekent alleen dat ons onderzoek geen vergelijkbare toelatingsplicht kon aantonen. Coach je vanuit Wenen, Zürich of Amsterdam klanten in Duitsland, laat dan met een advocaat uitzoeken welk recht op je contracten van toepassing is.

Waar software een rol speelt en waar niet

Een coachingplatform bepaalt niet of je aanbod afstandsonderwijs is. Integendeel: de tools die online coaching goed maken, dus trainingsschema's in de app, video's bij elke oefening, check-ins en chat, zijn precies de onderdelen waar juristen naar kijken. Hoe je ze inzet en hoe je je aanbod in het contract beschrijft, is jouw keuze.

In Trainera bouw je trainings- en voedingsschema's, gebruik je een bibliotheek met meer dan 1.800 oefeningen met video en meer dan 1.100 recepten, en doe je check-ins en chat met klanten. Voor betalingen kies je tussen "Request only" (prijs buiten de app afgesproken), een maandabonnement per kaart, betaling per schema en contante betaling; daarnaast zijn er PayPal en bankoverschrijving. Voor klanten die je ter plaatse traint, registreer je contante betalingen direct.

Prijzen volgens trainera.fit/pricing voor Duitsland en Oostenrijk; jaarlijks betalen kost tien keer een maand. In Zwitserland gelden eigen prijzen in frank: Starter vanaf CHF 19.90, Pro vanaf CHF 49.90 en Business vanaf CHF 99 per maand. Denk je nog na over hoe je aanbod eruit moet zien, lees dan ook een online coachingaanbod opstellen en, voor de kant van het ondernemerschap, ons overzicht zelfstandig personal trainer in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Vier vragen om mee te nemen naar je advocaat

• Valt mijn programma, zoals het in het contract en op de verkooppagina staat, onder §1 FernUSG?
• Is mijn live-aandeel groot genoeg om na het arrest van februari 2026 geen ruimtelijke scheiding aan te nemen, of bepalen schema en videobibliotheek het aanbod?
• Hoe ga ik om met bestaande klantcontracten die voor een wijziging zijn gesloten?
• Loont een aanvraag bij de ZFU in mijn geval, en wat moet ik daarvoor voorbereiden?

Met deze vragen en je huidige contract is een adviesgesprek een stuk korter en goedkoper dan zonder voorbereiding.

Schema's, check-ins, chat en betalingen voor je coaching op één plek: bekijk Trainera voor personal trainers.